راهبردهای برنامه ریزی شهر خلّاق از دیدگاه چارلز لاندری

در سال 1995، چارلز لاندری و فرانکو بیانچینی کتاب شهر خلاق (The Creative City) را به عنوان بیانیه روشن نظریه شهر خلّاق منتشر کردند. ایده شهر خلاق پاسخی به مشکلات شهری در بحران بین المللی در جریان انتقال به اقتصاد جهانی و صنعتی بود. ایدئولوژی آنها در پی تغییر رویه برنامه ریزی سنتی (بر مبنای راه حل های کالبدی) به سوی ارتقای محیط های شهری و تقویت جوّ خلاقیت و «زیرساخت­های نرم» از طریق همکاریهای جدید بود. در تعریف لاندری زیرساخت های نرم به چگونگی آشنایی و تبادل ایده ها بین مردم نظر دارد و زیر ساخت های لازم گونه ای از توسعه کالبدی و مکان سازی را تشویق می نماید که تقویت کننده ارتباطات بین مردم باشد. در راستای تبدیل شدن به شهری خلاق، لاندری و فرانکو بیانچینی حامی برنامه­ ای شدند که اهم موضوعات آن به شرح زیر است.

  • از بین رفتن موانع خلاقیت، موانعی که به دلیل سیستم پیچیده اداری (بوروکراسی) بدتر نیز شده‌اند،
  • بازبینی عمیق موفقیت ها یا شکست های سازمانی،
  • تشخیص کاتالیزورها مانند توانایی های خلاق افراد (به عنوان مثال مهاجران)،
  • تعادل بین جهانی شدن (Cosmopolitanism) و محلی گرایی،
  • ارتقاء و توسعه فضا برای مردم و پروژه های خلاق،
  • تفکر مجدد درباره مدیریت شهری.

در مثال‌هایی که از برنامه‌ریزی و حکمرانی شهر خلاق در اروپا آورده شده افزایش آگاهی در مورد مسائل محیطی و‌ توسعه فضاهای سبز شهر و فراهم کردن مکان هایی برای مشارکت اجتماع را شامل می گردد. در راستای فراهم آوردن یک چارچوب ملموس ­تر برای عمل برای برنامه ­ریزان، لاندری در سال 2000 کتاب «شهر خلاق، جعبه ابزاری برای نوآوران شهری» را چاپ نمود. ویرایش دوم این کتاب نیز در سال 2008 چاپ شد. در این اثر، لاندری راه هایی را برای تفکر و عمل خلاقانه در برنامه‌ریزی ارائه می‌دهد. این کتاب راه ها و روش هایی برای فکر خلاقانه، برنامه‌ریزی خلاقانه و عمل خلاقانه ارائه شده است. از دیدگاه وی شهر آینده شهری خواهد بود که به آموختن و درس‌ گرفتن از یافته ها و موانع نیاز دارد. شهر خلاق یا شهر آینده که لاندری وضع می نماید واجد خصوصیات زیر می‌باشد:

  • شهر خلاق به ترکیبی از زیرساخت های نرم و سخت احتیاج دارد،
  • شهر خلاق تقویت کننده ارتباطات بین مردم است،
  • شهر خلاق از سطح بالایی از امکانات و کیفیات برخوردار است،
  • شهر خلاق حامی «فضای سوم» است. فضای اول خانه، فضای دوم محیط کار و فضای سوم جائیست که مردم می توانند در آنجا می توانند با هم باشند، چنین فضاهایی احتمالا ترکیبی از فضاهای آرام و مهیج هستند و در آن ها به فضاهای سبز و کیفیت زیبایی توجه خاصی شده است،
  • شهر خلاق به لحاظ تکنولوژی پیشرفته است،
  • شهر خلاق، حالت متعادلی بین جهانی شدن و حفظ ارزش های محلی می باشد،
  • شهر خلاق هم به متفکران و خلاقان پویا و هم به اجراکنندگان ایده ها نیاز دارد،
  • شهر خلاق به زیر ساخت های هوشمند فرمال و غیر فرمال در سطح وسیع نیاز دارد،
  • شهر خلاق شهری باز می­باشد که فضاهای مربوط به افراد و مردم غیر معمولی نیز امکان وجود و فعالیت دارند،
  • در شهر خلاق پیوند های قوی ارتباطی در خود شهر و بین شهر و جهان خارج تاسیس شده که این امر خود به توسعه فرهنگ کارگشایی و تاسیس و راه اندازی کمپانی ها کمک می نماید.

از دیدگاه لاندری، پیش زمینه ها و معیارهایی برای یک شهر در راستای اینکه آن شهر حقیقتا خلاق باشد نیاز است. از جمله آنها می توان محیط هیجان آور، امنیت، آزادی از مزاحمت و نگرانی را برشمرد. شهرها با برخی از این معیارها می توانند خلاّق باشند، لیکن عملکرد آن ها در صورت وجود 7 معیار زیر بهترین خواهد بود:

  1. کیفیت های شخصی،
  2. خواستن، اراده و رهبری،
  3. تنوعی از انسان ها و دسترسی به افراد مستعد و استعدادهای مختلف(مهاجران و خارجی های مکمل داخلی‌ها)،
  4. فرهنگ سازمانی،
  5. هویت محلی(تاکید بر هویت فرهنگی و وجود تلرانس در صورت وجود فرهنگ­های مختلف در شهر)،
  6. فضا و امکانات شهری،
  7. پویایی شبکه ای(Networking Dynamics).

ایده های فوق هر دو پاسخی به انتقال به اقتصاد بعد صنعتی می باشد. هر دو ایده از هم متمایز بوده لیکن می توانند در یک زمان هر دو درست باشند به عبارت دیگر یکدیگر را رد نمی کنند ایده فلوریدا حمایت کننده اقتصاد خلاق از طریق افزایش قدرت جذابیت یک مکان برای کشاندن طبقه خلاق به آن مکان به عنوان تولید کنندگان خلاقیت می باشد. لاندری در مورد راه های نوآوری در عمل برنامه ریزی و حکمرانی برای تشکیلات اجرایی یک ناحیه در راستای پرورش محیط های شهری زاینده فعالیت ها و همکاری‌های خلاق بحث می‌نماید. تئوری لاندری به دلیل محور قرار دادن کیفیت های مکان به عنوان قدرت جذابیت یک مکان ازاهمیت خاصی برخوردار است.

16 دیدگاه

  1. راما پوراحمد

    میخواستم بدونم آیا نظریه شهر خلاق که الان خیلی دربارش صحبت میشه در دنیا اجرایی هم شده یا فقط در حد حرف و صحبته؟ ممنون اگر با مثال جواب بدین.

  2. کارشناس مشاور

    سلام
    بله، نظریه شهر خلّاق در شهرهای مختلف جهان از جمله آمستردام، لندن، کلن، مانیل، پورتوآلگرو و … در موارد بسیاری به اجرا و عمل رسیده است. همچنین در مواردی مشاهده شده است که کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با صرف هزینه های بسیار دست به ایجاد شهرهایی بر مبنای نظریه شهر خلّاق زده اند (که از نظر بنده اطلاق صفت خلّاقیت به آنها به دلیل رشد برونزا چندان صحیح نیست).

  3. با سلام من دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری می باشم و موضوع پایان نامم توسعه گردشگری خلاق شهر با محوریت میراث فرهنگی است. مقالاتی که همزمان درمورد شهر خلاق و میراث فرهنگی و گردشگری بحث کرده باشند پیدا نمی کنم ږ شما می تونید راهنمایی ام کنید

  4. کارشناس مشاور

    سلام
    در رابطه با موضوع توسعه گردشگری خلاق با توجه به شهر و میراث فرهنگی در میان منابع فارسی کتبی چون اقتصاد شهری خلاق به طور مختصر مطالبی را آورده اند. پیشنهاد می کنم در ابتدا موضوع خود را به یکی از شهرهای تاریخی ایران مانند اصفهان، شیراز، یزد … محدود کرده و سری به اسناد دانشگاهی بزنید، قطعا کتابخانه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیز در این زمینه منابعی را در اختیار شما خواهد گذاشت. اما اگر در میان منابع انگلیسی جستجو کنید موارد بسیار مناسب و به روزی خواهید یافت: http://bit.ly/1FZGH0U

  5. با سلام من میخواستم رساله دکترامو در مورد شهر خلاق با محوریت گردشگری پزشکی کار کنم آیا بنظرتون میتونم به نتیجه برسم؟

  6. کارشناس مشاور

    سلام
    اگر اینطور فرض کنیم که مقصود از محور موضوعی شهر خلاق با محوریت گردشگری پزشکی همان گردشگری درمانی با تأکید بر اقتصاد فرهنگی است قطعا به نتایج بسیار خوبی خواهید رسید. برای اینکه مقصود کلام روشن تر شود پیشنهاد می کنم شرح خدمات طرح های گردشگری (سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393) را ملاحظه بفرمایید:
    275
    در جهان امروز گردشگری درمانی در ترکیب با انواع خدمات رفاهی و فرهنگی تبلیغ می شود. تأکید اصلی آن بر ایجاد مجتمع هایی با کاربری ترکیبی شامل فضای سبز، فضای آرامش، فضای تعامل (باهمستان)، امکانات رفاهی مانند اقامتگاه موقت، امکانات تفریحی مانند سالن ورزش و استخر و … در بستری از الگوهای فرهنگی-اجتماعی جامعه پذیرنده (اغلب روستایی و خوش آب و هوا با طراحی زمینه گرا) است. بخش بسیار کوچکی از اینگونه مجتمع ها ممکن است به فعالیتهای تخصصی مانند ماساژ درمانی یا طب سوزنی اختصاص یابد.
    ارتباط اینگونه مجتمع ها با بیمارستان ها و مراکز پزشکی حرفه ای غیرمستقیم است و بر خلاف تصور رایج، پزشکان در اداره یا طرح ریزی اینگونه مجتمع ها نقش چندانی ندارند (اما در شرایط فعلی کشور ما سرمایه گذاران و طرفداران اصلی این حوزه گردشگری پر سود به شمار می روند). در حقیقت طراح اصلی، برنامه ریز و مدیر خدمات مجتمع گردشگری درمانی باید کسی باشد که به جامعه شناسی، روانشناسی محیط و معماری منظر تسلط کافی داشته باشد؛ و نقش اصلی اینگونه مجتمع ها ارائه خلاقانه ترین راهکارها برای ارتقای کیفیت فضایی و القای حس آرامش و سلامت است.
    پیشنهاد بنده برای تز دکتری با موضوع شهر خلاق و محوریت گردشگری درمانی توجه و تمرکز بر شاخص ها و ضوابطی است که موجبات موفقیت چنین مجتمع هایی را فراهم می آورد. می توانید با بررسی تجارب موفق (ایران و جهان) به این مهم دست یابید، و دو صد البته ارجح است که برای رسیدن به یک مدل بومی در این زمینه گامی رو به جلو برداشته شود.
    موفق باشید

  7. اسدالهی یزدی

    با سلام
    من در نظر دارم که رساله کارشناسی ارشدم را در مورد فضاهای عمومی و شهر خلاق کار کنم و فقط یک مقاله از آقای بهرنگ و دوستانشون پیدا کردم میشه لطفا کتاب ها و مقاله هایی در این مورد به من معرفی کنید؟

  8. کارشناس مشاور

    سلام، پیسنهاد می کنم تأکید را بر منابع انگلیسی بگذارید. لینکهای زیر را ملاحظه بفرمایید:

    http://bit.ly/1FurL9P
    http://bit.ly/1HTOI8f
    http://bit.ly/1ENh03R

    موفق باشید

  9. مهرنوش بسته نگار

    با سلام و ادب من دانشجوی دکتری مدیریت گردشگری هستم و مایلم رساله ام در خصوص گردشگری خلاق و مباحث سرمایه های اجتماعی و تحلیل شبکه باشد . تا حدودی مطالعه کرده ام ولی موضوعم تدقیق و نهایی نمی شود . احساس می کنم به مسائل بدیهی فکر می کنم یا در برخی مواقع جمع آوری داده با مشکلات جدی مواجه می شود. خواهشمندم در این زمینه راهنمایی فرمایید.

  10. کارشناس مشاور

    با سلام

    در دیدگاه های پیشین در رابطه با محور گردشگری خلاق بحث شده است، به همین خاطر جهت ایجاز در کلام با استفاده از کلیدواژگانی که در اختیار بنده گذاشته اید (مدیریت، گردشگری، خلاق، سرمایه اجتماعی، شبکه عصبی) سه موضوع به شما پیشنهاد می کنم:

    – مدیریت سرمایه اجتماعی با تأکید بر گردشگری خلاق با استفاده از مدل تحلیل شبکه عصبی (نمونه موردی: محله عودلاجان شهر تهران)
    – مقایسه تطبیقی دو شهر مستعد گردشگری خلاق از نظر سرمایه اجتماعی با استفاده از مدل تحلیل فازی (نمونه موردی: مقایسه شهرهای شیراز و اصفهان)
    – بومی سازی مدل گردشگری خلاق با تأکید بر سرمایه اجتماعی شهروندان با استفاده از دلفی و تحلیل AHP

    موفق باشید

  11. امیر محمد صفری

    ضمن عرض سلام و عرض ادب فراوان خدمت جناب آقای مهندس اکبری :

    در مرحله ی اول از سایت بسیار عالی و مفیدتون متشکرم و امیدوارم که به بهترین اهداف پژوهش خود برسید .
    بنده دانشجوی دکتری برنامه ریزی شهری هستم و موضوع پایان نامم در خصوص شهر خلاق و گردشگری می خواهم کار کنم از چه ابعاد سنجیده بشه راحت تر میتوانم به خروجی مناسب دست پیدا کنم ؟

  12. کارشناس مشاور

    با سلام و سپاس از لطف شما،

    بحث شهر خلاق به صورت بنیادین از سه وجه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی (با رویکرد راهبرد پایداری) قابل طرح و بررسی است. دو محور اصلی پایان نامه شما عبارت از "شهر خلاق" به مثابه رویکردی نوآور و پژوهنده در شهرسازی و "گردشگری" یا صنعت توریسم به عنوان بخشی مهم از اقتصاد یک شهر – و یک کشور – است که هر دو مورد بایستی مورد تعمق قرار بگیرند، مبانی نظری کافی و قوی برای آن جمع آوری شود و از همه مهم تر از ابتدا بدانید که با چه هدفی این محور موضوعی را برای پژوهش برگزیده اید. برای مثال با محور موضوعی مد نظر شما می توان موضوع زیر را تعریف نمود:

    * ارتقای جایگاه گردشگری شهری در ایران با رویکرد شهرسازی خلاق و تأکید بر شهرهای تاریخی (در راستای رسیدن به مدل بومی اقتصاد شهری گردشگر محور)

    موضوع بالا یک شمای بسیار کلی از مسیرهایی است که می توانید در پژوهش خود بپیمایید، و تدقیق آن بستگی به عقاید و علایق شما و نظرات اساتید محترم دارد. برای تسریع و تدقیق پژوهش، پیشنهاد می کنم ابتدا اهداف پژوهشی و کلیدواژگان مورد نظرخود را برای پایان نامه بنویسید و پس از آن چارچوب کلی و پروپوزال آن را تدوین کنید.

    موفق باشید

  13. شیما پرهیزکارنیا

    سلام. من دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری هستم. موضوع پایان نامم امکان سنجی اجرای ایده شهر خلاق در شهر قزوین است. ممنون میشم منابع مفید

  14. کارشناس مشاور

    با سلام،
    تا جایی که در ذهن دارم پایان نامه هایی با موضوع مشابه برای شهر قزوین و تهران کار شده است که قطعا در مرکز اسناد دانشگاه ها یا سایت ایران داک قابل دسترسی است و می تواند کمک بزرگی برای پژوهش شما باشد. در ارتباط با منابع مفید بهتر است به کتاب های Charles Landry مراجعه بفرمایید، مقالات هم در ارتباط با موضوع creative city کم نیست، کلیدواژه را گوگل کنید.
    موفق باشید

  15. رعنا شفیعی

    با سلام و خسته نباشید
    من دانشجوی کارشناسی ارشد هستم و عنوان پایان نامم با این موضوع هستش:تبیین شاخصه های شهر خلاق و کاربست آن در بافت های شهری منطقه 3 شهر اصفهان.
    خیلی ممنون میشم اگه در خصوص نوع روش و مدل مورد استفاده منو راهنمایی کنید.با تشکر

  16. کارشناس مشاور

    سلام،
    به کتاب روش تحقیق پیشرفته نگاشته دکتر محمدباقر نوبخت و مقالات و پایان نامه های فارسی و انگلیسی مرتبط با سنجش خلاقیت در شهرها رجوع فرمایید.

دیدگاه بسته شده است