بررسی مفهوم فضای مثبت و منفی

درکی که از مفاهیم مثبت و منفی در ارتباط با فضا مطرح می‌شود،‌ درک مثبت و منفی از فضاست. در این درک، دو گرایش وجود دارد: در اولی ساختمان‌ها، اشکال مثبتی تلقی می‌شوند که فضاهای بین خود را به صورت منفی تعریف می‌کنند. در دید دوم، فضای بین ساختمان‌ها عناصر مثبت هستند و ساختمان‌ها زمینه ای هستند که آن‌ها را در بر می‌گیرند.
در واقع دیدگاه اول، مبتنی بر این درک از فضاست که فضا موجودیتی مستقل از ماده ندارد و بنابراین، ماده است که موجودیتی مثبت می‌یابد و فضا به صورت منفی، فاصله بین ساختمان‌ها را پر می‌کند.
دیدگاه دوم مبتنی بر این درک از فضاست که فضا موجودیتی مستقل از ماده دارد و بنابراین، می‌تواند به صورت مثبت دیده شود و ساختمان‌ها زمینه ای باشند که فضای را در بر می‌گیرند.
فضای مثبت و فضای منفیموهتن در مقایسه این دو دیدگاه، به نقشه نولی از رم اشاره می‌کند که در آن فضاهای باز و بسته به صورت پیوسته با دو رنگ سیاه و سفید دیده شده‌اند. می‌توان با هر دو دید به نقشه نگاه کرد. ساختمان‌ها یا توده ساختمانی را به صورت مثبت تعریف نمود و فضای باز را به صورت منفی یا بر عکس.
اما اگر ساختمان‌ها را زمینه ای ببینیم که شکل آن فضاها هستند، یعنی دیدگاه دوم را اتخاذ کنیم، نوعی تداوم و پیوستگی بین فضاهای باز بین ساختمان‌ها دیده می‌شود و چنان که چینگ می‌گوید: میادین شهری، فضاهای حیاط‌ها، و فضاهای متعلق به ابنیه عمومی مهم به صورت ادامه فضای خیابان دیده می‌شوند و به عنوان عناصر مثبت درمقابل زمینه ای که همان انبوه ساختمانهای اطراف است در نظر گرفته می‌شوند.
فضای مثبت و فضای منفی در معماری
بدین ترتیب، فضای شهری چنین تعریف می‌شود: فضای شهری تنها به معبر بازارچه، گذرگاه‌های شهری و میدان محدود نمی‌شود. این فضا تمامی عرصه‌هایی را در بر می‌گیرد که درتداوم فضایی با آن هستند و عنصری مثبت را می‌سازند که در مقابل زمینه اطراف آن، یعنی ساختمان‌ها، تعریف می‌شود. حد این تداوم فضایی، عرصه‌های خصوصی مساکن و غیره خواهند بود.

6 دیدگاه

  1. کتایون تهامیان

    بسیار مختصر و مفید، سپاس

  2. من درست نفهمیدم که فضای مثبت و منفی در یک خونه چطوریاس؟ میشه توضیح بدین؟

  3. کارشناس مشاور

    معمولا فضای پر (ساخته شده) را فضای مثبت و فضای تهی (ساخته نشده) را فضای منفی می شناسیم. در محیط داخلی خانه هم این موضوع صدق می کند.

  4. از بس تعاریف متفاوت از فضا و پیوستگی و فضای مثبت و منفی خوندم گیج شدم

    در جایی گفته شده فضای فعال و کاربردی رو مثبت و فضای منفعل رو منفی میدونیم

    اینجا گفته شده که فضای متصل که فضای تهی رو منفی میدونیم …

    به هیچ جمع بندی ای نمیرسم …

    باز اصلا در کتاب حس وحدت کلا چیز دیگه ای گفته میشه از فضاهای پیوسته …

  5. کارشناس مشاور

    به شما کاملا حق میدم که بین برداشتها و تعاریف گوناگون دچار سردرگمی بشین. اینطور به قضیه نگاه کنید که با یک مفهوم طرف هستیم، ممکن است یک فرد که شاید فیلسوف هم باشد از فضای ساخته شده حس خوبی داشته باشد و آن را مثبت بنامد و فرد دیگری به دلیلی دیگر (کاربردی، علمی یا فلسفی) آن را منفی بنامد. بنابراین چون با مفهوم طرف هستیم (نه اصل) هر کسی حق دارد تعریفی از آن ارائه دهد که صد البته مورد پسند همه نخواهد بود (کتاب دنیای سوفی به روشنی این موضوع را نشان می دهد). به طور کلی در معماری و شهرسازی ایرانی-اسلامی به فضای ساخته شده صفت مثبت اطلاق می شود، این مقاله را ملاحظه بفرمایید:
    http://mashayekhi.blog.com/files/2014/02/42.pdf

  6. با سلام رجوع شود به کتاب زیبا شناسی در معماری یا مبانی نظری

دیدگاه بسته شده است