بررسی منابع مالی شهرداری کلان شهرهای ایران

درمقایسه ترکیب سهم درآمدهای عمومی شهرداری های هفت شهر دارای بیش از یک میایون نفر جمعیت در کشور ، مشاهده می شود که بیشترین میزان و درصد درآمد شهرداری ها از محل عوارض بر ساختمانها و اراضی است و کمترین میزان آن از محل پرداخت های وزارت کشور تأمین می شود . این در حالی است که در مقایسه ترکیب سهم درآمدهای عمومی شهرداری های شهرهای بزرگ تفاوت های عمده ای نیز مشاهده می گردد.

city-income

  • تهران

شهرداری تهران در فاصله سال های 1375 تا 1390 ، بیش از نیمی از درآمد عمومی خود را از محل عوارض بر ساختمانها و اراضی تامین می کرد .سایر منابع تأمین درآمد عمومی شهرداری تهران در طی 9 سال مورد بررسی ، تغییرات بسیار زیادی را نشان می دهد . به عنوان نمونه ، سهم درآمد حاصل از فروش اموال شهرداری و وصولی در مقابل خدمات از کل منابع درآمدی به شدت افزایش یافته ، در حالی که سهم درآمد تأسیسات شهرداری ، جرایم و تخلفات و عوارض بر ارتباطات و حمل و نقل تنزل پیدا کرده است . این وضعیت نشان دهنده آن است که شهرداری تهران در سال های اخیر علاوه بر تکیه بر منبع اصلی درآمدی خود ( عوارض بر ساختمان ها و اراضی ) جهت گیری خود را بیشتر معطوف به درآمدهای ناشی از فروش کالاها و خدمات در مقابل سایر منابع درآمدی در سال های گذشته ، همچون ارتباطات ، جرایم و تخلفات و درآمد ناشی از تأسیسات ، کرده است . رشد متوسط سالیانه درآمدهای عمومی شهرداری تهران به قیمت های جاری در سال های مورد بررسی 38 درصد و رشد درآمد سازمان ها و مؤسسات وابسته 57 درصد بوده است ، که هر دو از بالاترین میزان های رشد ، در شهرداری های کلان شهرهاست .

  • اصفهان

شهرداری اصفهان در سال 1375 بیشترین میزان و درصد درآمد عمومی خود را از محل کمک های بلاعوض ، هدایا و وام تأمین می کرد . این میزان حدود یک سوم درآمد عمومی شهرداری اصفهان را تشکیل می داد که کمی فزون تر از بیشترین منبع تأمین درآمد شهرداریها ( به طور عمومی ) یعنی عوارض بر ساختمان ها و اراضی بوده است ، و این دو منبع دو سوم درآمد شهرداری اصفهان را تشکیل می دادند . البته روند تأمین درآمد در سال های مورد بررسی وضعیتی مشابه سایر شهرهای بزرگ را نشان می دهد ، بطوریکه در سال  1390 ، عوارض بر ساختمان ها و اراضی ، مهمترین منابع درآمدی شهرداری اصفهان درآمد تاسیسات شهرداری و جرایم و تخلفات و عوارض بر پروانه ها ، کسب ، فروش و تفریحات بوده است . نکته درخور توجه آنکه اصفهان تنها کلان شهر کشور بوده که طی سال های 1375 تا 90 از کمک های وزارت کشور بهره مند شده است . رشد درامدهای عمومی شهرداری اصفهان ، به قیمت های جاری در سال های 90-1375 ، معادل 28 درصد و رشد کل درامدهای این شهر 36 درصد بوده است .

  • مشهد

در سال 1375 ، عمده منابع تأمین درآمد شهرداری مشهد ، عوارض بر ساختمان ها و اراضی ، درآمد حاصل از وجوه و اموال شهرداری ، عوارض بر پروانه ها ، کسب، فروش و تفریحات و درآمد حاصل از فروش شهرداری ، در مقابل کالاها و خدمات بود . با تغییرات مختصری در سال 1390 نیز رعایت شده است . این سهم درآمد تأسیسات شهرداری ، جرایم و تخلفات در طی سال ها به طور مشخصی افزایش یافته و در مقابل درآمد حاصل از وجوه و اموال شهرداری ها به طور مشهودی تنزل یافته است .

شهرداری مشهد در سال 75 ، حدود نیم درصد از درآمدهای عمومی خود را به صورت کمک وزارت کشور دریافت می کرد که در سال 90 این میزان به صفر رسید . رشد سالیانه درآمدهای عمومی شهرداری مشهد به قیمت های جاری 28 درصد و درآمد سازمان ها و مؤسسات وابسته 42 درصد و کل درآمدها 33 درصد بوده است .

  • شیراز    

شهرداری شیراز در سال 1375 ، بیش از نصف درآمدهای عمومی خود را از طریق عوارض بر ساختمانها و اراضی ، و در مرحله بعد بیشترین درآمد خود را از تأسیسات شهرداری ، جرایم و تخلفات کسب می گردید . نکته جالب توجه سهم کمک های بلاعوض ، هدایا و وام است که در طی سال های مورد بررسی رشد بسیار بالایی داشته است .

درآمدهای عمومی شهرداری شیراز در طی سالهای مورد بررسی به قیمت جاری سالیانه 46 درصد ، درآمدهای سازمان ها و مؤسسات وابسته 37 درصد ، و کل درآمدها نیز 33 درصد رشد داشته است .

  •  تبریز

شهرداری تبریز در میان شهرداری های کلان شهرها  کمترین میزان درآمد سرانه را داشته و حتی میزان رشد درآمدهای آن در طی سال های مورد بررسی کمترین میزان درآمدهای کلان شهرها بوده است . بیشترین میزان درآمدهای عمومی شهرداری تبریز از طریق درآمدهای حاصل از فروش کالاها و خدمات ، هدایا، کمک های بلاعوض و وام ( در سال 1375 ) و عوارض بر ساختمان ها و اراضی تأمین گردیده است . این نکته نیز ناگفته نماند که درآمدهای حاصل از فروش کالاها و خدمات در سال های مورد بررسی همچنان بیشترین درصد درآمدهای عمومی شهرداری را تأمین کرده است . تنها کمک های بلاعوض ، وام و هدایا در سال های 90- 1375 کاملا جایگاه خود را به سایر منابع تأمین درآمد واگذار کرده است . درآمدهای عمومی شهرداری تبریز در سال های مورد بررسی به قیمت های جاری 27 درصد ، و کل درآمدهای آن 25 درصد رشد داشته است . شهرداری تبریز تنها شهرداری کلان شهری است که به رغم بهره مند نشدن از کمک های دولتی در سال 75 ، در سال 1390 احتمالا به علت درآمد سرانه پایین خود ، حدود 1 درصد درآمدهای عمومی را در قالب کمک دولتی دریافت کرده است .

  • اهواز

در سال 1375 دو منبع اصلی تأمین درآمدهای عمومی شهرداری اهواز ، عوارض بر ساختمانها و اراضی و فروش کالاها و خدمات شهرداری بوده است . منبع دوم در سال 1390 جای خود را به عوارض بر پروانه ها ، کسب ، فروش و تفریحات داده است . در میان منابع مختلف درآمد شهرداری ها ، درآمد حاصل از وجوه و اموال شهرداری در سال های مورد بررسی 12 درصد رشد منفی داشته است . درآمدهای عمومی شهرداری اهواز در سال های مورد بررسی و به قیمت های جاری 30 درصد و مجموع درآمدهای آن نیز 37 درصد رشد داشته است .

  • کرج

شهرداری کرج در سال 1375 غالب درآمدهای عمومی خود را از طریق فروش کالاها و خدمات و عوارض بر ساختمانها و اراضی و تاسیسات ، جرایم و تخلفات و هدایا و وام تامین می کرد . این منابع در سال 1381 به ترتیب اهمیت شامل عوارض بر ساختمان ها و اراضی و فروش کالاها و خدمات و تاسیسات ، جرایم و تخلفات بوده است . شهرداری کرج بیشترین نرخ رشد سالیانه را در سال های مورد بررسی داشته ، به گونه ای که در سال های 90-1375 به قیمت های جاری به 44 درصد رسیده است . شهرداری کرج تنها شهرداری کلان شهری است که در طی سال های 90-1375 ، از کمک های دولتی بهره مند نشده است .

 منابع:

  • منابع درآمدی شهرداریهای کلانشهرهای ایران، گزارش سالانه مرکز کلانشهرهای کشور، 1392

2 دیدگاه

  1. کتایون تهامیان

    سلام، مقاله بسیار جامع و جالبی نوشتین. آیا آمارهای جدیدتری هم موجود هست؟ و چگونه به این آمار میشه دست پیدا کرد؟

  2. م. اکبری مطلق

    سلام، تنها آمارنامه معتبر در این رابطه توسط سازمان آمار شهرداریها (معمولا کلانشهرها) منتشر می شود و برای دسترسی به آمار جدیدتر باید از سازمان شهرداری کلانشهرهای کشور سئوال بفرمایید.

دیدگاه بسته شده است