جستاری بر سلسله مراتب فضاهای معماری

در معماری و طراحی شهری فضا از نظر سلسله مراتب دسترسی و حس مالکیت یا تعلق به انواع گوناگون دسته بندی می شود که رایج ترین آن در قالب سه دسته زیر می باشد:

  • فضای باز = فضای عمومی
  • فضای نیمه باز = فضای نیمه عمومی و نیمه خصوصی
  • فضای بسته = فضای خصوصی

 الف) فضای باز (عمومی) = Public Space

فضای باز در معماری سنتی ایران در دو مقیاس طرح می گردد:

  • فضاهای باز بزرگ که بیشتر جوابگوی تجمعات بزرگ، تشریفات مذهبی و نظامی … بوده اند.
  • فضای باز کوچک، که بیشتر در رابطه با کاربردهای روزمره در بناهای کوچک و غالبا مسکونی متداول بوده و معمولا مکمل فضای زندگی در بخش سرپوشیده محسوب می شود.

با بررسی فضا در معماری ایرانی در می یابیم که فضاهای باز از مدل‌ها و تناسبات خاصی تبعیت می کنند که درالقای حس محصوریت یا گشودگی مؤثر می‌باشد.

shah vali taft

ب) فضای نیمه باز (نیمه خصوصی و نیمه عمومی) = Semi Public/Private Space

مجموعه فضاهایی که کاربرد اصلی آنها جدا نگه داشتن فضای باز از فضای خصوصی بنا محسوب می شود، و تحرک فضایی قابل ملاحظه ای را در تلفیق فضای داخلی و خارجی به عهده دارند، فضای نیمه باز نامیده می شوند. بهترین مثال برای اینگونه فضاها در معماری سنتی «ایران » دالان ها و فضاهای گذار مانند هشتی می باشند. به تعبیری دیگر فضای نیمه باز می تواند نیمه خصوصی باشد به معنای آن که وجه خصوصی بودن آن بیشتر است همچون هشتی، یا می تواند نیمه عمومی باشد بدین معنا که وجه عمومی بودن آن بیشتر از خصوصی بودن آن است مانند دسترسی خصوصی به یک کوچه خانوادگی.

semi-private

ج) فضای بسته (خصوصی) = Private/Personal Space

پیروی از سلسله مراتب و روابط موجود بین فرد و گروه و مسایل زیست محیطی از قبیل نور، تهویه و… شرایط کالبدی شهر و بسیاری از دیگر موارد در حس نیاز نسبت به فضاهای بسته دخالت دارند. در مجموعه فضاهای بسته معماری سنتی ایران، همواره نقطه یا نقاطی به عنوان هسته اصلی یا مفصل و مسیر یا مسیرهایی به عنوان محور فضایی قابل تشخیص هستند. محورهای فضایی شخص را از بدو ورود به فضا هدایت می کنند و در قسمت آخر به قلب (هسته) بنا می رسانند.

plan

10 دیدگاه

  1. سلام استاد لطفا چند منبع در این باره معرفی کنین، جهت مطالعه خودمون

  2. منیره خباززاده

    آیا این این سلسله مراتب درباره معماری غربی هم همین طور صدق می کنه؟ چون من در جایی خوندم که فضاهای باز در معماری غربی بیشتر معنی داره و معماری ایرانی- اسلامی بیشتر درون گرا هستش. اگه ممکنه توضیح بدین، ممنون از شما

  3. م. اکبری مطلق

    مطالب بیان شده اصول را تبیین می کنند که در همه جا نسبتا یکسان است. درباره تفاوت معماری شرق و غرب درست می فرمایید، به طور کلی معماری شرق به درون گرایی و معماری غرب به برون گرایی مشهور است.

  4. م. اکبری مطلق

    فضا، زمان، معماری نوشته گیدیون و ترجمه دکتر مزینی
    نگاهی به مبانی نظری معماری نوشته فون مایس و ترجمه دکتر آیوازیان، انتشارات دانشگاه تهران

  5. با تشکر از این مطالب زیبای که در سایتتان گذاشتید واقعا عالی بود
    من دانشجوی ارشد سیستم اطلاعات مکانی هستم ودرباره معماری داخل ساختمان و تاثیرفضاها در خرید ملک کار می کنم ولی هنوز نتونستم مطالب جامع و کامل پیدا کنم میشه خواهش کنم رفرنسی کتابی در این راستا معرفی کنید ممنون میشم
    و اگه ممکنه معادل لاتین سیمای شهر و منظر شهر را هم لطف کنید بیان کنید
    واقعا ممنونم

  6. م. اکبری مطلق

    <strong>سلام، بین کتب فارسی بهترین رفرنسها برای معماری داخلی این کتابها هستند:</strong>
    – جوزف دی‌كیارا:استانداردهای جامع معماری داخلی و طراحی فضا، مترجم:امیرحسین سیفی، نشر شهرآب
    – فرانك چینگ: مرجع كامل معماری داخلی، مترجم: كوركی بینگلی و كورش محمودی، نشر بیهق كتاب

    <strong>کتابهای دیگری هم هستند که شاید برایتان مفید باشد:</strong>
    – مرضیه قدسی: اصول معماری داخلی، نشر مشكوه دانش
    – فریدون كسرایی: چهل كلید رنگ در معماری داخلی
    – فریدون كسرایی: چهل كلید نور در معماری داخلی
    – دومین همایش معماری داخلی و دكوراسیون: مجموعه چكیده مقالات و آثار، موسسه علمی دانش‌پژوهان برین
    – سارا لینچ: رنگ مدرن و كاربرد رنگ در معماری داخلی، مترجم: فرید عابدین‌شیرازی، نشر هنر معماری قرن
    – محمدمهدی فخیمی: طراحی داخلی از معماری تا دكوراسیون داخلی، نشر پرهام نقش
    – فرانك چینگ: فضا طرح و چیدمان در معماری داخلی، مترجم:كورش محمودی‌ده‌ده‌بیگلو و روزبه احمدی‌نژاد، نشر آینده سازان و شهرآب

    یک مجموعه کتاب آموزش کاربردی هم مربوط به سازمان فنی و حرفه ای هست با عنوان "طراحی معماری داخلی" که بد نیست ببینید.
    کتابهای انگلیسی رو میتونید از برخی سایتهای فارسی دانلود کنید مثلا: http://bit.ly/WYrpo7
    یا اینکه کلیدواژه "interior design" رو گوگل کنید: http://bit.ly/1nTgjII

    <strong>معادل های انگلیسی سیمای شهر: image of city, city image, urban portrait
    معادل های انگلیسی منظر شهری: urban landscape, landscape, city landscape, cityscape</strong>

  7. سلام ببخشید سلسله مراتب را چگونه در پلان نشان دهیم؟؟

  8. م. اکبری مطلق

    سلام
    چند شیوه برای نمایش سلسله مراتب در پلان رایج است:
    1- استفاده از ضخامت خطوط (یا رنگ)
    2- استفاده از شماره گذاری و راهنما
    3- دیاگرام ساختاری فضا (دو یا سه بعدی)
    4- دسته بندی فضا از لحاظ مساحت و دسترسی
    5- طبقه بندی از نظر عملکردی (یا کاربری در شهرسازی)
    بسته به مقیاس پلان مورد نظر می توانید از یکی از روش های مذکور استفاده کنید و نکته حائز اهمیت آن است که در ارائه خلّاقیت خود را نیز به نمایش بگذاربد و از راهکاری بهره بگیرید که به وضوح مقصود شما را برساند. تارنمای زیر را ملاحظه کنید:
    http://bit.ly/1tprHUR

  9. سلام . من روی نقش گذار داشتن فضاهای نیمه عمومی محله کار می کنم. اگه منبع یا مقالاتی در این باره می شناسید ممنون می شم معرفی کنید.

  10. م. اکبری مطلق

    سلام، پیشنهاد می کنم در بدو امر موضوع را تدقیق کنید. اما اگر حول محور فضای نیمه عمومی و محلات شهری تحقیق می کنید لینکهای زیر می توانند مفید باشند:

    http://bit.ly/1bPvoM6
    http://bit.ly/1FutADU
    http://bit.ly/1DT6uRM
    http://bit.ly/1ENkgMB
    http://bit.ly/1bPxwDM

    موفق باشید

دیدگاه بسته شده است