اهمیت و جایگاه پایداری در توسعه شهری

توسعه سریع شهری در چند دهه اخیر، زندگی بشر را از ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار داده است. امروزه شهرها عامل اصلی ایجاد کننده ناپایداری در جهان به شمار می‌روند و در واقع پایداری شهری با پایداری جهانی مفهومی واحد دارند. پایداری می‌تواند معانی بسیاری را در بر داشته باشد که از یک هدف اکولوژیک تا اصولی برای فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی را شامل می‌شود. واژه “پایدار بودن” به معنای “حفظ کردن، ادامه دادن حیات و موجودیت، متوقف نشدن و قطع امید نکردن و امتداد یافتن” است. اگر پایداری در چارچوب تجریدی معنای آن به کار برده شود، برای جوامع شهری کارآیی لازم را نخواهد داشت.

sustainable-development-model

جامعه شهری، نظام پیچیده‌ای است که نمی تواند وضعیت یکسان و ثابتی داشته باشد، بنابراین تغییر و تکامل مداومی در جریان است و در واقع شهر برای این‌که ماندگار و پایدار بماند، می‌بایست توانایی هماهنگ شدن با تغییر و تکامل را داشته باشد. پایداری شهری با سه خصیصه کلی تعریف می‌شود: شهری که عبارتند از:

1- بالندگی فرهنگی و اجتماعی،

2- کارآمدی از نظر اقتصادی و عملکردی،

3- و تعادل در فضا و کالبد پیرامونی آن.

کالبد بافت شهری بازتاب تأثیرات پیچیده و متقابل عوامل و نیروهای مختلفی چون شرایط طبیعی و جغرافیایی، خصوصیات اجتماعی و فرهنگی مردم، نظام‌های سیاسی و حکومتی، وضع اقتصادی مردم و دولت است. در نتیجه ایجاد هرگونه تغییر در کالبد به حدود میزان و امکان مداخله در هر یک از زمینه‌های فوق، محدود و مشروط است. لذا سیستم کالبدی شهر مجموعه‌ای از فضاها، کاربری‌های مختلف و شبکه‌های ارتباطی بین آن‌هاست که یکی از عوامل پایه در تعیین میزان پایداری شهری محسوب می‌شود. بدیهی است دستیابی به یک فضای کالبدی مطلوب، در گرو شناخت عمیق جمعیت، شبکه‌های ارتباطی، تعریف سطح برخورداری از خدمات برای ساکنان، کیفیت زندگی و لکه‌های زیستی مختلف با کاربری‌های مشخص از قبیل مراکز و سایت‌های تفریحی، خدمات آموزشی، بهداشتی، تجاری، فضاهای ورزشی، فرهنگسراها و … می‌باشد.

در زمینه پایداری شهری دو نظریه عمده ارائه شده است:

1- تئوری شهر فشرده یا فرم متراکم شهری

2- تئوری شهر گسترده یا فرم کم تراکم.

اگرچه تئوری شهر فشرده توسط کشورهای اروپایی و تئوری شهر گسترده توسط تئوریسین‌های آمریکایی و استرالیایی مورد توجه می‌باشد، نتایج تحقیقات انجام شده در این زمینه، کارایی شهر فشرده و برتری آن را در تحقق پایداری شهری نشان می‌دهد.

Circles_of_Sustainability_Melbourne_2011

آن‌چه باید مورد توجه قرار گیرد این است که بحث پایداری شهری الزاماً نمی تواند بیان‌گر  توسعه شهری پایدار باشد. مفهوم پایداری در اینجا به عنوان تشریح کننده وضعیت یا حالتی مطلوب و یا مجموعه شرایطی است که تداوم داشته باشند اما واژه توسعه در اصطلاح توسعه شهری پایدار، فرآیندی است که به وسیله آن می‌توان به پایداری دست یافت.

6 دیدگاه

  1. کریم براهنی پیران

    در پاراگراف آخر گفته شده بحث پایداری و توسعه پایدار نمی تونن لازم و ملزوم باشن، میشه این موضوع رو بیشتر توضیح بدید!؟

  2. کارشناس مشاور

    <blockquote>بحث پایداری شهری الزاماً نمی تواند بیان‌گر توسعه شهری پایدار باشد</blockquote> بحث توسعه و پایداری کاملا مجزا هستند و زمانی که کنار هم قرار می گیرند معنای جدیدی را خلق می کنند.

  3. سلام خسته نباشید
    من دانشجوی ارشد معماری هستم پایان نامم در مورد طراحی مجتمع مسکونی بر اساس معیار های شهر فشرده و اصول اقلیمی در شهر نور میشه خواهش کنم در مورد شهر فشرده کمکم کنید من منابع و مطالب در مورد این موضوع نمیتونم پیدا کنم. ممنون میشم کمکم کنید.

  4. کارشناس مشاور

    سلام،
    شهر فشرده (شهری با مسیرهای کوتاه و کاربری مختلط) نظریه ای درباره تراکم جمعیتی و ساختمانی در شهرها است که بر متراکم کردن هر چه بیشتر بناها و استقرار تعداد بیشتری از انسان در فضای محدودتر تأکید دارد. این نظریه در ابتدای صنعتی شدن شهرها و با توجه به توانایی بیشتر برای ایجاد ساختمان های بلند مرتبه با آسانسور و افزایش استحکام با سازه فلزی و بتن، با استقبال بسیار زیادی روبرو شد و اکنون نیز مورد توجه بسیاری از طراحان و برنامه ریزان شهری است. طی چند دهه گذشته و پس از نگارش کتاب "زندگی و مرگ شهرهای بزرگ آمریکا" اثر جین جیکوب، و ارائه نظریاتی همچون شهر گسترده (broad city or sprawled urban development) انتقادات بسیاری نیز بر آن وارد شده است که بیشتر جنبه های جامعه شناختی را هدف قرار می دهند.
    در نگاه اول آنچه در موضوع پایان نامه شما روشن است تأکید بر فشرده سازی فضای زیست ساختمان مسکونی و بهینه سازی آن با توجه به مسائل اقلیمی است. از آنجا که در یک شهر شمال کشور (معتدل و مرطوب) موضوع را بررسی می کنید توجه به دریافت تابش کافی نور خورشید و تهویه مناسب ساختمان از طریق بررسی جهت گیری بنا، کشیدگی زمین، طراحی دقیق بازشوها و مصالح و ساخت در کنار توجه به عوامل اقتصادی و جامعه شناسی مؤثر در افزایش رضایتمندی ساکنان لازم است. پس از آن مبحث فشرده سازی و رسیدن به الگوی مسکن حداقلی و کمترین مساحتهای مطلوب در پلان واحدهای مجتمع مسکونی مورد بررسی قرار می گیرد و راهکارهای معمارانه و شهرسازانه برای فشرده سازی اقلیم گرای مجتمع مسکونی ارائه می شود.
    خوشبختانه برای بررسی بیشتر مبحث گزینه های زیادی پیش رو دارید، چرا که اکنون در شمال کشور آپارتمان سازی و مجتمع سازی های بسیاری در جریان است و شما می توانید با بررسی علی-قیاسی تجارب، بهینه سازی مجتمع سازی در شهر نور را مورد توجه قرار دهید و نتایج پایان نامه را ملموس تر ارائه کنید.
    خوشبختانه موضوع شهر فشرده در منابع فارسی مخصوصا مقالات به خوبی در دسترس است، برای یافتن مقالات مرتبط سری به سایتهای sid.ir – noormags.ir – civilica.com بزنید و کلیدواژه "شهر فشرده" را در آنها جستجو کنید؛ برای یافتن منابع انگلیسی و تصاویر مرتبط کلیدواژه "compact city" را گوگل کنید.
    طی سالهای اخیر کتابهای بسیاری با موضوع شهر فشرده به فارسی برگردان یا تألیف شده اند، اما از آنجا که بیشتر این کتب توسط متخصصان جغرافیای شهری تهیه شده اند و یا آنکه موضوع شهر فشرده را در ارتباط با محورهای دیگری همچون "توسعه شهری پایدار" دیده اند، پیشنهاد می کنم مبانی نظری و خط سیر پایان نامه را با بررسی مقالات معتبر و کاملا مربوط تعیین کنید؛ پس از آن رجوع به کتب و اسناد پژوهشی دیگر نیز برای جمع آوری مطالب و مرور ادبیات مفید خواهد بود. برای پیدا کردن کتابهای این حوزه به زبان فارسی کلیدواژه "کتاب شهر فشرده" را گوگل کنید.
    موفق باشید

  5. سید مصطفی اسحاقی

    جناب مطلق سلام در جایی بیان فرمودید پایداری و توسعه پایدارنمی توانند لازم و ملزوم باشند و در جایی عنوان کرده اید که این دو در کنار هم تعریف جدیدی دارند . منظور از تعریف جدید چه تعریفی است ؟ ضمنا اگر ارتباطی مابین این دو نیست در تعریف پایداری چه به صورت کلی و چه در تعریف با شهر به دنبال چه چیزی جز توسعه به معنی عام که عمده آن ثبات و اطمینان یا همان معنی خاص پایداری است هستیم ؟ممنون از پاسخ

  6. کارشناس مشاور

    سلام،
    اگر بپذیریم که پایداری هدف است و توسعه پایدار روند رسیدن به آن، توجه همزمان به هر دو مقوله در طرح های توسعه شهری منجر به تعریف مدل و روش و فرایند مورد نیاز خواهد شد. لازم و ملزوم نبودن با استناد به تعریف ارائه شده به معنای عدم وجود ارتباط نیست، کما اینکه هر دو کمال و مکمل یکدیگر محسوب می شوند. توجه داشته باشید که پایداری به معنای "ثبات و اطمینان" نیست، بلکه بر وجوه "sustainability" و "resiliency" تأکید دارد.

دیدگاه بسته شده است